Ogólny opis

Fitoforoza to choroba grzybicza roślin, która atakuje nie tylko psiankowate, ale także inne uprawy owocowe, warzywne i ozdobne.
Najpierw pojawiają się małe, a następnie brudnobrązowe plamy, które rosną (szybko w deszczową pogodę). Po pewnym czasie na powierzchni plam można zobaczyć jasnoszarą warstwę z zarodnikami. Phytophthora jest niezwykle zaraźliwa, a objawy zewnętrzne – plamy na liściach – pojawiają się już 3-4 dni po zakażeniu. Jeśli pogoda jest sucha, liście szybko wysychają i marszczą się, jeśli jest mokro, więdną i gniją. Na łodydze grzyby są również zauważalne: podłużne brązowe plamy bez wyraźnych granic. Stopniowo pokrywają się one szarą warstwą zarodników. Owoce dotknięte fitofozą są najpierw pokryte ciemnymi plamami o nieregularnym kształcie, które stopniowo rozprzestrzeniają się na wszystkie tkanki. Czasami plamy są zagłębione, wilgotne. Fitofoza ziemniaka. W ziemniakach nie tylko organy nadziemne (łodygi, liście i kwiaty), ale także bulwy są podatne na zakarzenie. Choroba zaczyna pojawiać się na dolnych warstwach liści w lipcu i sierpniu. Na liściach pojawiają się brązowe plamy o różnych kształtach. Liście brązowieją od góry, a na ich dolnej stronie pojawia się biała warstwa (zarodniki), liście gniją i obumierają. Fitofoza bulw ziemniaka jest widoczna gołym okiem – na bulwach pojawiają się szare plamy, które z czasem ciemnieją, bulwa gnije od wewnątrz.

Fitofoza pomidorów. Jeśli na krzakach pojawią się brązowo-szare plamy z zieloną obwódką wokół krawędzi, a z tyłu liści pojawi się biała warstwa, oznacza to, że rośliny mają chorobę. Fitofoza pomidorów jest niebezpieczna, ponieważ w ciągu kilku tygodni na silnych, zdrowych roślinach pojawiają się brązowawe pozostałości zwisające z korzeni gnicia, a owoce – pomidory – stają się poplamione i gniją na korzeniach. Kwiaty, łodygi kwiatowe i działki, a także owoce są zabijane, niezależnie od dojrzałości.

Fitofoza papryki i bakłażana. Objawy fitofozy bakłażanów i słodkiej papryki są takie same jak w przypadku pomidorów – brązowe plamy na liściach i łodygach. Ponadto papryka i bakłażany umierają z powodu fitofozy.

Fitofoza truskawek (truskawki ogrodowe). Fitofoza truskawek objawia się pojawieniem się brązowych plam na liściach, liście więdną, łodygi kwiatowe i ogonki gniją, a krzewy obumierają. Truskawki ogrodowe są również podatne na fitofozę, w tym załążnie i niedojrzałe owoce – jagody stają się poplamione, twarde, wysychają i obumierają.

Fitofoza jabłoni. Fitofoza jabłoni najczęściej kończy się śmiercią drzewa. Faktem jest, że choroba ta wpływa na “podstawę podstaw” – kołnież korzeniowy. Korzeń gnije, a kora pęka, otwierając drogę szkodnikom i innym chorobom

Czynnikiem sprawczym fitofazy jest Phytophtora infestans.

Phytophthora – organizmy grzybniowe, grzyby niższe, dział Oomycetes, pasożyty roślin wyższych, zdolne do pasożytniczego trybu życia. W procesie ontogenezy mogą wykazywać właściwości chorobotwórcze w stosunku do wielu roślin – traw, krzewów, drzew, powodując ich choroby, w tym więdnięcie, wysychanie, gnicie. Ciałem wegetatywnym grzybów z rodzaju Phytophthora jest bezbarwna, bezkomórkowa, rozgałęziona grzybnia zanurzona w podłożu (zwykle tkance rośliny żywicielskiej). Rozgałęzione sporangia rozciągają się przez rozdarcia w zaatakowanej tkance lub przez aparaty szparkowe liści, tworząc na końcach zoosporangia w kształcie cytryny. Są one odłączane od zarodni i rozprzestrzeniane przez deszcz lub wiatr. Po dostaniu się do kropli wody zoosporangium dzieli się, tworząc od sześciu do ośmiu zoospór dwuwiciowatych, które opuszczają zoosporangium przez otwór w jego górnej części. Po pewnym czasie unoszenia się na wodzie, zoospora traci wici, pokrywa się skorupką (incystą) i wypuszcza rurkę kiełkującą, która penetruje tkankę liścia lub owocu. Co ciekawe, sygnałem do incystacji jest kontakt z twardą powierzchnią (do incystacji synchronicznej zoospór wystarczy kilkukrotne energiczne potrząśnięcie probówką z ich zawiesiną). W podwyższonych temperaturach (powyżej 20°) nie tworzą się zoospory, a zoosporangium kiełkuje jako pojedynczy zarodnik. Jest to przykład subtelnej adaptacji do warunków życia: w ciepłe dni krople na liściach szybko wysychają, a zoospory, które są pozbawione ściany komórkowej, ryzykują umrzeć. W warunkach sprzyjających (wysoka wilgotność i umiarkowane temperatury), trzy do czterech dni po zakażeniu, na liściach tworzy się ciemna, mokra plama, otoczona białym kręgiem sporulacji na dolnej stronie liścia (gdzie znajdują się aparaty szparkowe). W ten sposób bardzo szybko pojedyncza infekcja wytwarza kilkadziesiąt tysięcy zarodni, które kiełkują z kolejnymi sześcioma do ośmiu zoosporami. Prowadzi to do gwałtownego, lawinowego rozwoju choroby.
Oprócz wegetatywnych zoospor, większość gatunków fitofozy ma w swoim cyklu życiowym proces płciowy – oogamię. U gatunków homotalicznych struktury męskie i żeńskie (pylniki i oogonia) powstają na tej samej grzybni, tj. są obu płci. U gatunków heterotalicznych proces płciowy wymaga fuzji oogonii i pylników utworzonych przez genetycznie różne grzybnie. W wyniku procesu płciowego pojawia się zygota – oospora pokryta grubą skorupą i zdolna do wytrzymania niekorzystnych warunków środowiskowych (na przykład zimowania). Oospory występują bardzo rzadko w przypadku fitofozy ziemniaka. Cały jej cykl ma miejsce w fazie wegetatywnej, a zimowanie odbywa się w komfortowych warunkach przechowywania.
Fitofoza jest łatwiejsza do zapobiegania niż do leczenia. Fitofoza jest zwalczana fungicydami i preparatami zawierającymi miedź, fosfor i aluminium. Grzyby nie tolerują miedzi, dlatego stosuje się opryski preparatami zawierającymi miedź.